Showing posts with label प्रासंगिक व उपहासात्मक. Show all posts
Showing posts with label प्रासंगिक व उपहासात्मक. Show all posts

Tuesday, July 21, 2026


नको नको रे माणसा 

असा बेभान तू होऊ 

             शेवटी एकदाचा तो बहुप्रतिक्षित पाऊस, उशिरा का होईना पण आला. वैशाख वणव्यात शरीर मनाची लाहीलाही होत असतांना आषाढाची चाहूल लागते. आषाढ मनात आशा घेऊनच उजाडतो. व्याकूळ होऊन संपूर्ण सृष्टी पावसाची वाट बघू लागते. उन्हाळा आणि हिवाळ्या पेक्षा पावसाळा या ऋतूत परिवर्तनाचे, सर्जनाचे सामर्थ्य असते. त्यात आषाढातला पहिला पाऊस हा जादूची कांडी फिरवल्याप्रमाणे तना मनाचा, सृष्टीचा स्वभाव बदलून टाकतो. हा पहिला पाऊस भूमीला तृप्त करतो, शेतकऱ्यांच्या जीवात जीव आणतो, कवी मंडळींच्या मनात कल्पनांचे मोहोर फुलवतो, साहित्यिकांच्या प्रतिभेला बहर आणतो, प्रेमिकांच्या मनात विरहाची आग पेटवतो तर जुन्या जाणत्यांना आठवणीत रमवून टाकतो. असा अनेकांच्या भावविश्वात वेगवेगळे बदल हा पहिला पाऊस घडवून आणत असला तरी सर्वसाधारणतः सार्वत्रिक आनंदाचं वातावरण निर्माण करण्याची शक्ती त्यात असतेच. आणि मग जुन्या कटू घटना काही काळासाठी तरी विस्मरणात जातात आणि मनात फक्त पाऊस उरतो.

           यावर्षीचा उन्हाळा जरा जास्तच जाणवला. अर्थात आयुष्याचे कितीही उन्हाळे बघितले तरी... 'यंदाचा उन्हाळा जरा जास्तच हो'. असं म्हणण्याचा प्रघात आहे. पण खरंच या उन्हाळ्यात डोक्यावर सूर्य आग तर ओकत होताच पण आजूबाजूला ज्या घटना घडत होत्या त्यामुळे वातावरणातील दाहकता कमालीची वाढली होती. सुरूवातीला मे महिन्यात आला तो अधिक मास. अधिक मासात  धार्मिक कार्य करायचा  वरून (वरून म्हणजे साक्षात 'वरून'- श्री विष्णू भगवानांकडून, बरं का).   परवानाच मिळाला असतो. पण आदेशानुसार कार्यवाही  करायची नाही - हा आपल्या भूतलावरचा नियम. त्यामुळे अधिक मासात जनमानसातले 'अधिक अतिरेकी' धार्मिक रूप बघून भर मे महिन्यात जरा अधिकच घाम फुटला. आदेशानुसार जप, तप, व्रत, वैकल्ये सोडून यच्चयावत जामात मंडळींना दानधर्म करण्याचे ठिकठिकाणी सामूहिक उत्सव साजरे केले गेले. जितक्या जास्त जामातांचं पूजन तितके जास्त पुण्य पदरी पडणार याची खात्री असल्यामुळे  सख्खे, चुलत, मामे, मावस...  अशा सगळ्याच जावई वर्गाला प्रचंड लाभ मिळाला. याशिवाय नदीत स्नान करण्याचं व तिला प्रदूषित करण्याचे शास्त्र देखिल आवर्जून पाळल्या गेले. एकंदरीत हा उन्हाळा श्वशुरांना जरा भारीच गेला.

   त्यात नेमकं' नीट' पेपर फूट प्रकरण उद्भवलं.  खरं तर पेपर फोडण्याची यंत्रणा प्रचंड कठीण आणि किचकट असावी हे माझं निष्पाप मन सांगतं. वास्तविक या पेपर फुटी यंत्रणेत गुंतण्यापेक्षा' नीट' चा अभ्यास नीट होऊ शकेल.. हे ही माझं प्रामाणिक मत. पण हल्ली 'बिकट वाट वहिवाट नसावी, धोपट मार्गा सोडू नको' या पंथाचे लोक अल्पसंख्य असल्याने शिक्षक - विद्यार्थी, राजकारणी इ.इ. अनेकांनी या पेपरफुटी प्रकरणात नीट सहकार्य केले. त्यानंतर लगोलग टीईटी चाही पेपर फुटल्याने शिक्षकांचीही प्रवेश परीक्षा रद्द झाली. पेपरफूट प्रकरण तापल्या मुळे उन्हाळा अर्थातच जास्त कोपला.

       या घटना कशाबशा पचविण्यासाठी निष्पाप जनतेची भर उन्हाळ्यात प्रचंड ऊर्जा खर्च झाली. तेवढ्यात भावी नवऱ्याला लोहगडावरून ढकलून देऊन हत्या केल्याची बातमी समोर आली. लग्नाला नकार देण्याचा एक नवीन पर्याय तरूण विवाहेच्चछू मंडळीं समोर उघड झाला. या घटनेच्या अनेक बाजूंचं माध्यमावर प्रचंड चर्वितचर्वण आणि दळण दळलं गेलं की त्यात गुंतल्यामुळे या दाहक उन्हाळ्याकडे लक्ष द्यायला फुरसत मिळाली नाही.

 एखाद्या निष्पाप व्यक्तिचा जीव घेणं ही इतकी सहज, सोपी आणि साधी प्रक्रिया असते याचा साक्षात्कार आजच्या तरूण पिढीला तसंच शालेय पिढीलाही झाला - या धक्क्यातून (की एका उत्तम पर्यायातून ?) सावरत नाही तोच  विनोदाची (?) एक जात समोर आली, ज्या विनोदाला लाखो फॉलोअर्स ने उचलून धरलं. पु. लं, आचार्य अत्रे, द.मा. मिरासदार, वि. आ. बुवा, मंगला गोडबोले, शिरीष कणेकर यांच्या विनोदावर पोसलेल्या आमच्या निष्पाप पिढीसमोर एका नवीनच विनोदाचं महाद्वार उघडलं. वैद्यकीय, शिक्षण घेतांना मृतदेहाचं डिसेक्शन करणं हा एक महत्वाचा टप्पा असतो. त्यामुळे शरीररचना स्पष्टपणे लक्षात येते. या संदर्भात एका स्टँड अप कॉमेडी शो मध्ये, पुरुष शरीराचं डिसेक्शन करतांना...." त्याच्या काही अवयवांवरून आम्ही ज्योक्स करतो".... असे गौरवोद्गार प्रथितयश कॉलेजमध्ये  वैद्यकीय शिक्षण घेणार्‍या एका विद्यार्थिनीने हसत हसत काढले. या तिच्या विनोदबुद्धी(?) ला प्रचंड लाईक्स येऊन क्षणार्धात ती प्रसिध्द झाली.

"घटं भिंद्यात् पटं छिंद्यात् कुर्यात् रासभरोहणम् ।

येन केन प्रकारेण प्रसिद्ध: पुरुष भवेत् ॥"

एका संस्कृत सुभाषितानुसार आजकालची परिस्थिती आहे. प्रसिध्द होण्यासाठी कर्तृत्व, गुणवत्ता, कौशल्य यांची अजिबात गरज नाही. कपडे फोडणे, भांडी फोडणे, गाढवावर बसणे इत्यादी कृतीं मुळेच माणूस कमालीच्या प्रसिद्धीला पावतो.

     असे अनेक सांस्कृतिक, वैचारिक, सामाजिक धक्के बसत असतांना साक्षात वैशाख वणवा ही फिका पडला.

"मै चाहे ये करू, मै चाहे वो करू - मेरी मर्जी ".....हे गॅम्बलर  चित्रपटातलं गोविंदाचं गाणं मला अचानक आठवलं. आणि हे गीतलेखन करणाऱ्या त्या द्रष्ट्या कवीवर्याचं मला विलक्षण कौतुक वाटलं. 'मी करेन ती पूर्व दिशा'.... असा कमालीचा आत्मविश्वास या गाण्यात आहे, जो हल्ली सगळ्यांमध्ये आढळतो. तो योग्य आहे की अयोग्य हे काळच ठरवणार.

     या सगळ्या घटना कमी होत्या की काय तर धार्मिक स्तरावर एक धक्कादायक प्रकार उघडकीला आला. संपूर्ण देशाचं आराध्यदैवत असलेल्या, अभिमानाचा विषय असलेल्या अयोध्येच्या श्रीराम मंदिरात देणग्यांच्या निधीमध्ये, दागिन्यांमध्ये अफरातफर होण्याचा अनवस्था प्रसंग समोर आला. कायम विश्वास आणि श्रध्दा ठेवावी अशी काही ठिकाणं समाजमनात असतात ज्यावर घाव घालून या प्रसंगाने वैशाख    वणव्यावरही कडी केली.

       पण आणखी एक गंमतीची गोष्ट सांगायचीच राहीली. नुकतंच ऑटो चालकांना मराठीचे धडे देणं सुरू केलं होतं. तीन महिन्याची आगाऊ फी घेऊन मराठी शिकवणी आता कुठे रंगात आली होती तोच विधानसभेच्या सभापतींनी संसदेत अभिजात मराठीचा नवीन आविष्कार सादर केला. शिकवणीतले यूपी भय्या विद्यार्थी लगेच तावातावाने घरी आले आणि 'दुगनी फीसवा वापस दे दे' असं धरणं देऊन बसले. या आर्थिक फटक्या मुळे भर वैशाखात मला हुडहुडी भरली.

असा हा चित्रविचित्र घटनां नी भरलेला वैशाख या वर्षी जरा जास्तच जाणवला आणि पावसाची वाट बघतांना डोळ्यात प्राण आले. . "मै चाहे ये करू, मै चाहे वो करू - मेरी मर्जी -" असं पावसानं म्हटलं असतं तर? माणूस आपल्या मर्जीने कसाही वागतो पण निसर्गानं, ऋतू नं नियमाप्रमाणेच वागावं अशी अपेक्षा करतो.

  पण उशिरा का होईना बरसला आणि सा-या कटू घटनांचा विसर पडेल असा त्यानं आनंदही दिला. समाजाची ही रीतच आहे. प्रसंग घडतात, गाजतात, चर्चा होतात आणि विस्मरणात जातात. घटनांमधून काही बोध घ्यावा, शिकवण घ्यावी अशी आज कुणाचीही मनोभूमिका नाही.

शेवटी कालाय तस्मै नमः हेच खरं. हे लिहिता लिहिता इंद्रायणी नदीला पूर आल्याच्या बातम्या ऐकू येताहेत. दरड खचून रहदारी बंद झाली आहे. आता इंदिरा संत यांच्या कवितेतल्या ओळींप्रमाणे ..." नको नको रे पावसा असा धिंगाणा अवेळी" असं म्हणायची वेळ तर येणार नाही ना, अशी भिती वाटते. पण त्यापेक्षा त्याच चालीवर "नको नको रे माणसा असा बेभान तू होऊ, 

आपल्याच लेकरांचा तू काळ नको होऊ"

असं म्हणणं हे जास्त संयुक्तीक वाटतं आहे. आपल्या पुढच्या पिढीवर नेमके काय संस्कार घडतील , याचा विचार प्रत्येकानं करणं गरजेचं आहे.

असो. इंद्रायणी ला जरी पूर आला आहे, तरी वारक -यांच्या विठ्ठल भक्तीचा महापूर इंद्रायणी नक्कीच समजून घेईल कारण ती निसर्गाचा एक अंश आहे - माणूस नाही.


Sunday, July 10, 2022

काय झाडी, काय डोंगार, काय हाटील......एकदम ओक्केमध्ये

 


          या वर्षीच्या आषाढी एकादशी ची बातच निराळी आहे. तब्बल  दोन वर्ष वारी शिवाय काढताना विठुराया सुद्धा कासावीस झाला असेल. वारकऱ्यांच्या बाबतीत तर बोलायलाच नको. पुढे पडणाऱ्या एकेका पावलागणिक त्यांची ऊर्जा वृद्धिंगत होत असते. आपल्या लाडक्या दैवताचे दर्शन घेताना 'आनंदाचे डोही आनंद तरंग' अशी त्यांची अवस्था घरात बसूनही आपल्याला समजू शकते. वारकऱ्यांची अपार श्रद्धा, निर्मळ आणि निरपेक्ष भक्ती, त्यांचं समर्पण, विठ्ठलाच्या भेटीचा ध्यास, त्यांचा विश्वास-हे सारं काही दरवर्षीच्या आषाढी वारीला तेवढ्याच तीव्रतेने  आपल्या ही हृदयाला भिडतं. हेवा वाटतो त्यांचा. त्यांच्या धमन्यांमधून  रक्ताबरोबर वाहणाऱ्या परमानंदाचा अनुभव आपल्याला घेता येईल कधी ? त्यांच्यातल्या चैतन्याचा, टिकून राहणाऱ्या ऊर्जेचा ओझरता तरी स्पर्श आपल्याला होईल? हे प्रश्न दरवर्षी वारी सुरू झाली की छळतातच. घरबसल्या वारीचे दृश्यं बघताना वारकऱ्यांच्या चेहऱ्यावरून ओसंडणाऱ्या समाधानाचा, निर्लेप सात्विक आनंदाचा अनुभव आपल्यालाही श्रीमंत करतो. वारीच्या या आनंद सोहळ्याचे आपण दुरून का होईना पण साक्षीदार आहोत याचा अभिमान वाटतो मग .आणि यावर्षी तर विचारूच नका. दोन वर्ष मनात दाबून ठेवलेली तळमळ ,असोशी, तो ध्यास.. सारं काही पावलांमध्ये एकवटून चालणारे वारकरी बघून आनंदाचा काटाच येतो अंगावर. गळ्यात टाळ घालून ,भान हरपून मृदंगाच्या तालावर थिरकणारी पावलं बघतांना घशात आवंढा दाटून येतो. डोळ्याच्या कडा पाणावतात. वारीतल्या परमानंदाची मग आपल्यालाही होते लागण.

       अशाच भक्तिमय आनंदात अख्खा महाराष्ट्र डुलत असताना अचानक एक नवीनच आनंदाचं सूत्र धाडकन अंगावर आदळलं......'काय झाडी, काय डोंगार ,काय  हाटील,.... एकदम ओक्के मध्ये'. 'ग्यानबा तुकाराम,ग्यानबा तुकाराम' म्हणता म्हणता महाराष्ट्रातली सामान्य जनता चक्क -'काय झाडी, काय डोंगार........' चा जप करू लागली .अरेच्चा!!!कसलं भारी सूत्र आहे राव. लईच 'क्लिक' झालं. बघा ना. महाराष्ट्राच्या राजकारणात 'भूकंप' होऊ घातला होता. सरकारचं आसन डळमळीत होऊ लागलं होतं .असंतुष्टांची 'वारी'  पार गुवाहाटी ला पोचली होती .इकडे भक्तमंडळी कासावीस. लांबलेला पाऊस, हिंसाचार, महागाई, आणि पुन्हा दार ठोठावणारा  कोरोना ...हे सारं कमी होतं की काय ,तर हा राजकारणातला 'भूकंप '...

अशा कठीण समयी गुवाहाटी च्या दिशेने डोळे लावून बसलेल्या भक्तांना काय मंत्र मिळाला? तर- -' काय झाडी, काय डोंगार, काय हाटील...एकदम ओक्के मध्ये'. कुठल्याही जबाबदारीच्या, बांधिलकीच्या,अडचणीच्या गुंत्यात अडकून न पडता, अलगदपणे बाहेर पडून स्वतःची सोय आणि चैन कशी शाबूत ठेवायची, ही आनंदाची गुरुकिल्लीच मिळाली जणू आम्हाला. आणि आम्ही 'एकदम ओक्के' मध्येच गेलो. बघता बघता वारकऱ्यांचा आनंदाचा हेवा वाटेनासाच झाला की हो.

       वारकऱ्यांचं सोडा हो. त्यांची वर्षातून एकदाच वारी असते .पण आपले लोकप्रतिनिधी- - ते तर हाडाचे वारकरी. अध्यात्म धमन्यांमधून वाहतंय हो त्यांच्या. सत्तेच्या देवाची हाक आली की सगळं सोडून धावणार देवापाशी. निष्ठा, तत्त्व, मूल्य, सत्य, सेवा, विवेक या षडरिपूंना सहजतेनं झटकून टाकणारी ही जात. काहीही म्हणा,पण महाराष्ट्रातील जनता भाग्यवान खरीच. यावर्षी एकाच वेळी दोन दोन वार्‍यांचा अनुभव आला की हो. लोकप्रतिनिधींच्या वारीमुळे तर झोपच उडाली आमची .आज काय १५, उद्या काय २०, परवा काय ३५..... अशी आकडेमोड ऐकून ऐकून मेंदूचा पार भुगा झाला. त्यात पंढरपूरच्या वारीचा विसरच पडला हो .आणि मग एकाएकी आनंदाचा मंत्रच हाती आला, 'काय झाडी, काय डोंगार .....'

       देशात, राज्यात काहीही होवो लोकप्रतिनिधी मात्र कायम 'ओक्के' मध्ये .जनतेच्या समस्या, जनतेची दुःखं, जनतेची हतबलता, काहीही अंगाला लावून न घेणाऱ्या या 'ओक्के' मध्ये असणाऱ्या निर्लेप, निस्संग महारथींची वृत्ती तर हेवा करण्यासारखीच. यांच्या धमन्यांमधून कोणतं रसायन वाहतंय,हे त्यांच्या तथाकथित 'देवालाच' ठाऊक. पण काहीही असो, या वारीतल्या वारकऱ्यांनाही त्यांचा 'विठ्ठल' भेटलाच आणि तो सुद्धा पायी चालत जाऊन नाही तर ,'काय झाडी, काय डोंगार ,काय हाटील.... एकदम ओक्केमध्ये' असतानाच भेटला. शेवटी जिवाशिवाची भेट झाली आणि वारी एकदाची सुफळ संपूर्ण झाली.

         यातला विनोदाचा आणि उपहासाचा भाग सोडला, तर सर्वसामान्य जनता सुद्धा हल्ली 'ओक्के' मध्येच असते.सुजलेला चंगळवाद आणि समाज माध्यमांवरील वाढत जाणारं अवलंबित्व यामुळे भल्याभल्यांचा सारासार विवेक पार तळाशी जाऊ लागला आहे. परिणामी, आभासी आनंदालाच  खरं समजून या खोट्या विश्वात माणूस रममाण होत चाललाय आणि 'एकदम ओक्के' मध्ये असल्याचा समजतोय. हल्ली आनंद हा मनात नसतो तर तो दाखवून सिद्ध करावा लागतो. समाज माध्यमांवर ही आनंदाची दिवली सतत तेवत ठेवण्यासाठी मग आम्ही वाहवत जातो. व्हाॅट्सअप वर, फेसबुक वर, इंस्टाग्राम वर ,ट्विटर वर वाढदिवसाचे, सहलीचे ,लग्नाचे, मुंजीचे, केळवणाचे, मेंदीचे, हळदीचे, बारशाचे, पाल्याच्या गुणपत्रिकेचे ......आणि कशाकशाचे शेकडोंनी फोटो टाकून आम्ही आनंदात आहोत, 'एकदम ओक्केमध्ये' आहोत हे दाखवण्याची मग अहमहमिकाच सुरू होते.

              कोरोना च्या पहिल्या आणि दुसर्‍या जीवघेण्या लाटेचा नुकताच भीषण अनुभव असूनही आम्ही त्यातून काहीही धडा घेतलेला नाही. त्यावेळी पाळलेले नियम, त्यावेळी 'साधी राहणी, उच्च विचारसरणी'.. यांचा झालेला साक्षात्कार, त्यावेळी स्वतः मध्ये केलेले बदल..... हे सगळं स्मशानवैराग्य होतं असं आता लक्षात येतंय .आता कोरोना परत उंबरठ्यावर उभा आहे. त्याला पुरेपुर ठेचल्याच्या भ्रमात आणि उन्मादात आम्ही जीवाची चंगळ करायला ऊर फोडून धावतोय, उतावीळ झालोय. कोरोनानं  दिलेल्या भयंकर धक्कयाचा आम्हाला पार विसर पडला आहे.

          म्हणूनच 'काय झाडी, काय डोंगार .......'या वाक्याची जरी खूप खिल्ली उडवली गेली, तरी ते वाक्य आजच्या काळाचं प्रातिनिधीक वाक्य आहे -- लोकप्रतिनिधींसाठी ही आणि सामान्य जनतेसाठी ही-- हे  दुर्दैवानं अधोरेखित करावंसं वाटतं. मूळ समस्या, मूळ प्रश्नांना बगल देत केवळ चंगळवादाच्या भरवशावर आम्ही 'एकदम ओक्के' मध्ये आहोत, ही  स्वतःची फसवणूक नाही तर दुसरं काय?? खरे कर्मयोगी, सच्चे समाजसेवक, शास्त्रज्ञ, सीमेवरील सैनिक आणि प्रत्येकच क्षेत्रातील कितीतरी विद्वान, नामवंत मंडळी -आज प्रसिद्धीपासून दूर राहून, निष्ठेनं आपलं कार्य करित आहेत. ही मंडळी समाज माध्यमांवर कधीही झळकत नाहीत. त्यांचं कार्य हीच त्यांची ओळख असते. उलटपक्षी,

 'काय झाडी ,काय डोंगार .......' असं म्हणणारे लोकप्रतिनिधी मात्र २४ तास डोळ्यासमोर असतात 'कालाय तस्मै नमः' दुसरं काय??

         आज आषाढी एकादशी आहे .आम्ही एसीत बसून, मोबाईल मध्ये चॅटिंग करत,विठ्ठलाचे फोटो टाकत,उपवास 'साजरा' करतोय. खरंतर आमचं शिक्षण, आमची विद्वत्ता,आमचा दर्जा, आमची संपत्ती ,आमच्या सुखसोयी,आमची जीवनशैली... हे सगळं

 त्या वारकऱ्यांच्या पायपीटी समोर मातीमोल आहे. वारीत जाणारा, डोक्यावर गाठोडं 

 घेतलेला वारकरी हा 'माणूस' नाही तर ती एक 'वृत्ती' आहे - - भक्ती आणि श्रद्धेनं ओथंबलेली, भ्रामक सुखांची पुटं गळून पडलेली, विश्वास आणि जिद्दीच्या भरोशावर पुढे जाणारी. लाखो-करोडो वारकरी ही 'संख्या' नाही तर तो - 'भेटी लागी जीवा, लागलीसे आस' या उन्नत भावनेचा सागर आहे.

जगण्याची उंची वाढवणार्‍या वारकरी पंथाची परंपरा अभिमानानं मिरवणारे आपण-  काय करायचं,हे आता ठरवायची वेळ आलीय - 'काय झाडी, काय डोंगार ......'म्हणून 'एकदम ओक्के' मध्ये राहायचं की 'तीर्थ विठ्ठल ,क्षेत्र विठ्ठल' म्हणून सच्च्या वारकर्‍याची वृत्ती अंगात रुजवायची?? हे ठरविण्याची बुद्धी आपण आज विठूरायाकडेच मागू या.

▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️▪️


#कायझाडीकायडोंगार

#एकदमओक्केमधे


धर्मेच अर्थेच कामेच...( न) अतिचरामि???*

- सध्या तरी लग्नाचा विचार नाही . माझा पीएचडी चा प्रोजेक्ट .. अजून २ वर्षे चालणार आहे त्यानंतर लग्नाचं बघू.... ३२ वर्षाची मुलगी - नुकताच एका ...